Tussen begin september en eind november voltrekt zich het meest fascinerende biologische evenement in onze binnenwateren: de paaitrek van de zilverpaling. Wat begint als een schemering-actief verkenningsgedrag in augustus, verandert in oktober in een gerichte massabeweging richting Noordzee, Atlantische Oceaan en uiteindelijk de Sargassozee, waar de paling op zo'n 5.000 kilometer afstand paait en sterft.
Voor sportvissers is dit een venster waarin paling actiever foerageert dan in de rest van het jaar. Maar 2026 is een scharnierjaar: vanaf 10 januari 2026 gelden er nieuwe Europese regels voor recreatieve vissers, en op aal vissen blijft in beginsel verboden in heel Nederland. Wie paling tegenkomt, registreert die en zet hem direct terug. Dit artikel legt uit hoe de migratie werkt, waar je hem ziet en hoe je legaal vist met respect voor de soort.
De ICES-werkgroep adviseert sinds 2023 een totaal vangstverbod, een advies dat in 2025 en 2026 herhaald is. Voor de sportvisser betekent dit: paling is geen doelsoort meer, maar een bijvangst die je herkent, hanteert en correct vrijlaat.
Hoe herken je een trekkende zilverpaling?
De zilverpaling, ofwel argentea-fase, verschilt visueel sterk van de gele paling. De rugzijde wordt diep grijsgroen tot zwart, de flanken metallisch zilver, de buik wit. De ogen vergroten met factor 1,5 tot 2 om in dieper en donkerder water te kunnen zien, en de borstvinnen worden langer en spitser. Een geslachtsrijpe migrerende paling weegt doorgaans tussen de 700 en 1.500 gram bij vrouwtjes, mannetjes blijven kleiner met 200 tot 400 gram.
Een sluitend praktisch criterium is de oog-index: deel de oogdiameter in millimeters door de totale lengte in centimeters. Bij een waarde boven 0,67 zit het dier in de migratiefase. Het maagdarmkanaal degenereert in deze fase, dus een gevangen zilverpaling foerageert niet meer actief. Wie hem nog hapt zit puur op opportunistische predatie of agressie tegen het aas. Dit verklaart ook waarom najaarsvangsten vaak gele paling betreffen die nog wel actief jagen.
Wanneer trekt de paling: triggers en timing
De trek wordt door drie factoren getriggerd. Allereerst de watertemperatuur: de daling van 18 graden naar onder de 14 graden, meestal in de tweede helft van september, zet de migratie aan. Onder de 8 graden valt de activiteit grotendeels stil. Ten tweede speelt de maanstand een rol: piek-trekgolven vallen vaak rondom Nieuwe Maan, in het pikkedonker. Ten derde is er debiet: een fikse najaarsregenbui die rivieren en sloten doet zwellen, geeft binnen 24 tot 48 uur duidelijke trekbewegingen, omdat de paling de stroming als oriëntatie-signaal gebruikt.
In Nederland zie je de duidelijkste trekgolven in het IJsselmeergebied richting Den Oever en Kornwerderzand, op de Maas richting Lith en Grave, op de IJssel naar de Afsluitdijk, en in het Brabantse polderwatersysteem rondom de Bergsche Maas. Sluizen, gemalen en stuwen vormen knooppunten waar zilverpaling zich opstapelt voor zij hun weg vinden via vispassages of door de schuiven heen schieten op spuimomenten.
Locaties: waar je paling tegenkomt in september-november
De klassieke najaarslocaties zijn benedenstrooms van gemalen, vooral binnen 50 tot 200 meter van de uitstroom. De stroming concentreert daar prooidieren zoals jonge spiering, pos en grondels, en migrerende paling zoekt zijn laatste energievoorraad. Op het IJsselmeer rondom de Lorentzsluizen en de Stevinsluizen ontstaan op spuidagen ware paling-corridors.
In poldergebieden zoals het Groene Hart en Zuid-Holland zien we paling concentreren bij sloot-naar-vaart-overgangen, juist op het moment dat polderbemalers het peil verlagen voor de winter. Op rivieren zoek je in stille kribvakken op 4 tot 7 meter, op een kleibodem met afgevallen bladpakket. Op kanalen met talud-stortsteen zit paling overdag verstopt in spleten en komt tegen schemering naar het zachte midden om te jagen.
De Sportvisserij Nederland-vispas-pagina legt expliciet vast dat sportvissers paling die ze toch vangen direct moeten terugzetten en de vangst moeten registreren in de verplichte Europese registratie-app vanaf 2026. Vissen gericht op aal is verboden, dus aalfuiken, palingsteken of dobber-met-piertje speciaal voor paling kan niet meer.
Materiaal voor bijvangst-paling: hengel, lijn, haak
Omdat je niet meer gericht op paling vist, draait dit hoofdstuk om materiaal dat paling-vriendelijk is wanneer je 'm als bijvangst pakt tijdens witvis- of feedersessies. Kies een feederhengel van 3,30 tot 3,90 meter met een werpgewicht van 60 tot 100 gram, voorzien van een gevoelige glasvezel- of carbon-tip van 1 tot 2 ounces. Spoel de molen met een 0,22 tot 0,25 millimeter monofilament met circa 4,5 tot 5 kilo trekkracht, of een 0,12 millimeter gevlochten lijn met een 0,28 millimeter monofilament shockleader van 6 meter.
Cruciaal: gebruik bij verwacht paling-territorium een onderlijn van 0,18 tot 0,20 millimeter monofilament met een enkele cirkelhaak maat 8 tot 12. Cirkelhaken zoals de Gamakatsu Octopus Circle of Owner Mutu haken consequent in de bekhoek en niet in de slokdarm, wat overlevingskansen na release sterk verhoogt. Vermijd 3-tands of jigkop-presentaties die diep slikken uitlokken. Een knijploodjes-rig met twee 6-grams BB-loodjes op 30 centimeter van de haak houdt het aas net boven de bodem en voorkomt dat paling te lang met het aas weg kan zwemmen voor je een tik op je tip ziet.
Aas en presentatie
Maden, casters en kleine wormstukjes blijven de meest universele bijvangst-aas. Een tros van drie made-blanken op een haak maat 14 trekt zowel brasem als bijvangst-paling. Wie zwaarder werpt op de Maas of het IJsselmeer kan met een halve dendrobena-worm op een haak maat 10 prima brasem-feeder doen, en accepteert paling-bijvangst sportief.
Voer met aardse, zware specie zoals Sensas Black Magic of Van den Eynde Belgique, gemixt met fijne fishmeal en een handvol gehakte casters per kilo voer. Vermijd in palingrijke periodes zware bloedmeel-mixen of paling-paste, dat trekt gericht aal en is daarmee in 2026 in een grijs gebied. Werp telkens hetzelfde aanlegpunt aan op 25 tot 35 meter en houd je tip-tikken nauwkeurig in de gaten: paling geeft typisch een serie korte trillingen gevolgd door een doorlopende trek, in plaats van de klassieke brasem-knik.
Veilig releasen: hanteren en haakverwijdering
Een gehaakte paling is glad, sterk en bijt graag in haakverwijderaars en vingers. Gebruik een natte landingsmat of natte handdoek, nooit droge handen op een paling. Knip bij diep gehaakte vissen de onderlijn zo dicht mogelijk bij de haak af, dan corrodeert een fosfaat-gelaste haak in 4 tot 8 weken weg in mariene water en in 8 tot 16 weken in zoetwater. Forceren van een diep gehaakte paling betekent in de praktijk vaak dat het dier binnen 24 uur sterft aan inwendige verwondingen.
Hanteer de paling niet langer dan 30 seconden boven water, maak fotos vanaf de waterlijn op de mat, en zet hem terug in stilstaand of langzaam stromend water op de plek waar je hem ving. Volgens de Sportvisserij Nederland-richtlijn registreer je vervolgens lengte (geschat in centimeters), exacte locatie via app en datum-tijd-stempel. Niet-registreren kan vanaf 2026 leiden tot waarschuwingen en boetes door de NVWA-handhaving.
FAQ
Mag ik in 2026 nog gericht op paling vissen?
Nee. Vanaf 10 januari 2026 geldt een EU-breed verbod op gerichte recreatieve vangst van paling. Aalfuiken, palingsteken, paling-paste en specifieke aalrigs zijn niet toegestaan. Bijvangst tijdens witvis- of feedersessies is geen overtreding, mits je de vis direct terugzet en registreert in de verplichte EU-app. Wie betrapt wordt op gericht palingvissen riskeert proces-verbaal en intrekking van de Vispas door Sportvisserij Nederland.
Wanneer is de piek van de zilverpaling-trek?
De piek ligt tussen 20 september en 5 november, met de meeste activiteit in de twee weken rondom Nieuwe Maan in oktober. Op zoete najaarsavonden tussen 12 en 14 graden watertemperatuur, met een lichte zuidwestelijke regen en stijgende waterstand op de rivieren, zie je de grootste concentraties bij sluizen en gemalen. Trek-activiteit valt vrijwel volledig stil onder 8 graden Celsius.
Welke haak overleeft een paling het beste?
Een enkele cirkelhaak maat 10 of 12 in fosfaatgelast staal, zoals de Gamakatsu Octopus Circle of Owner Mutu Light, haakt vrijwel altijd in de bekhoek. Vermijd weerhaakloze fly-haken niet, juist mét weerhaak gaat het in en uit. Knip bij diepe haking de onderlijn af op 2 centimeter en laat de haak corroderen, wat in zoet water 8 tot 16 weken duurt en geen permanente schade aan de paling veroorzaakt.
Telt paling-bijvangst mee voor de EU-rapportage?
Ja. Elke gevangen paling, ook als bijvangst en direct teruggezet, moet sinds 10 januari 2026 binnen 24 uur worden geregistreerd in de Europese vangstapp. Je geeft soort (Anguilla anguilla), geschatte lengte, locatie via gps en datum-tijd op. De data wordt door ICES gebruikt voor het stockassessment dat jaarlijks de quotumadviezen onderbouwt.
Hoe onderscheid ik gele paling van zilverpaling in het veld?
Gele paling heeft een gele tot bronzen buik, kleinere ogen en kortere borstvinnen, en jaagt actief. Zilverpaling toont een zilvermetallische flank, witte buik, vergrote ogen met een oog-index boven 0,67 en spitsere langere borstvinnen. Trekkende zilverpaling foerageert nauwelijks meer, dus een vangst tijdens je feedersessie betreft meestal nog gele paling. Beide soorten vallen onder hetzelfde verbod en moeten worden teruggezet en geregistreerd.
Welke locaties zijn het meest paling-veilig om te vermijden?
Wil je zo min mogelijk bijvangst, vermijd dan de directe nabijheid van gemalen, vispassages en sluizen tussen september en november. Vis op pure zandbodems op rivieren of harde keienbodems in kanalen, daar zit minder paling. Wie sport gericht op brasem in stille kribvakken op kleibodem of bij baggerputten in polderwater, accepteert dat paling-bijvangst onvermijdelijk is in deze periode.
Wat is de boete voor gericht palingvissen in 2026?
De NVWA en Sportvisserij Nederland-controleurs hanteren in 2026 een staffelboetestelsel: eerste overtreding 250 euro plus waarschuwing, tweede overtreding 750 euro plus tijdelijke intrekking Vispas voor 12 maanden, derde overtreding 1.500 euro plus permanente intrekking. Bij commerciele aaldistributie kan strafrechtelijk vervolging volgen via het Functioneel Parket. Aalfuiken aantreffen in een sportvisser-bezit is automatisch een overtreding, ongeacht inhoud.
Veelgestelde Vragen
Nee. Vanaf 10 januari 2026 geldt een EU-breed verbod op gerichte recreatieve vangst van paling. Aalfuiken, palingsteken, paling-paste en specifieke aalrigs zijn niet toegestaan. Bijvangst tijdens witvis- of feedersessies is geen overtreding, mits je de vis direct terugzet en registreert in de verplichte EU-app. Wie betrapt wordt op gericht palingvissen riskeert proces-verbaal en intrekking van de Vispas door Sportvisserij Nederland.
De piek ligt tussen 20 september en 5 november, met de meeste activiteit in de twee weken rondom Nieuwe Maan in oktober. Op zoete najaarsavonden tussen 12 en 14 graden watertemperatuur, met een lichte zuidwestelijke regen en stijgende waterstand op de rivieren, zie je de grootste concentraties bij sluizen en gemalen. Trek-activiteit valt vrijwel volledig stil onder 8 graden Celsius.
Een enkele cirkelhaak maat 10 of 12 in fosfaatgelast staal, zoals de Gamakatsu Octopus Circle of Owner Mutu Light, haakt vrijwel altijd in de bekhoek. Vermijd weerhaakloze fly-haken niet, juist met weerhaak gaat het in en uit. Knip bij diepe haking de onderlijn af op 2 centimeter en laat de haak corroderen, wat in zoet water 8 tot 16 weken duurt en geen permanente schade aan de paling veroorzaakt.
Ja. Elke gevangen paling, ook als bijvangst en direct teruggezet, moet sinds 10 januari 2026 binnen 24 uur worden geregistreerd in de Europese vangstapp. Je geeft soort (Anguilla anguilla), geschatte lengte, locatie via gps en datum-tijd op. De data wordt door ICES gebruikt voor het stockassessment dat jaarlijks de quotumadviezen onderbouwt.
Gele paling heeft een gele tot bronzen buik, kleinere ogen en kortere borstvinnen, en jaagt actief. Zilverpaling toont een zilvermetallische flank, witte buik, vergrote ogen met een oog-index boven 0,67 en spitsere langere borstvinnen. Trekkende zilverpaling foerageert nauwelijks meer, dus een vangst tijdens je feedersessie betreft meestal nog gele paling. Beide soorten vallen onder hetzelfde verbod.
Wil je zo min mogelijk bijvangst, vermijd dan de directe nabijheid van gemalen, vispassages en sluizen tussen september en november. Vis op pure zandbodems op rivieren of harde keienbodems in kanalen, daar zit minder paling. Wie sport gericht op brasem in stille kribvakken op kleibodem of bij baggerputten in polderwater, accepteert dat paling-bijvangst onvermijdelijk is in deze periode.
De NVWA en Sportvisserij Nederland-controleurs hanteren in 2026 een staffelboetestelsel: eerste overtreding 250 euro plus waarschuwing, tweede overtreding 750 euro plus tijdelijke intrekking Vispas voor 12 maanden, derde overtreding 1.500 euro plus permanente intrekking. Bij commerciele aaldistributie kan strafrechtelijk vervolging volgen via het Functioneel Parket.
